 |
| ਮਾਂ ਜਵਾਲਾ ਜੀ ਮੰਦਿਰ |
ਮਾਂ ਜਵਾਲਾ ਜੀ ਮੰਦਿਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਜਵਾਲਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਮਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਲਾਟਾਂ ਜਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦੇਵੀ ਸਤੀ ਦੀ ਜੀਭ ਡਿੱਗੀ ਸੀ। ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਜਵਾਲਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਦੇਵੀ ਦੇ 51 ਸ਼ਕਤੀ ਪੀਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਮਾਂ ਜਵਾਲਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗੜਾ ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਜੋਤਾ ਵਾਲੀ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਨਗਰਕੋਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੀਧਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕੋਈ ਮੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀਪੀਠਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵੀ ਸਤੀ ਦੀ ਜੀਭ ਇੱਥੇ ਡਿੱਗੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗਰਭ 'ਚੋਂ 9 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲਾਟ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਨਿਰਮਾਣ ਰਾਜਾ ਭੂਮੀ ਚੰਦ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰਚੰਦ ਨੇ 1835 ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਘਿਓ, ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਬੱਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਲਦੀ ਲਾਟ ਲਗਾਤਾਰ ਬਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਟ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਪਾੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਵਾਲਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।
ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਗੇਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਘੰਟੀ ਹੈ, ਇਹ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੰਦਰ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪੂਜਾ ਲਈ ਚੌਰਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਮਹਾਕਾਲੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਦੋ ਸ਼ੇਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਆਰਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਤੀ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।
%20%E0%A8%A6%E0%A8%BE%20%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%AE%20%E0%A8%95%E0%A9%80%20%E0%A8%B8%E0%A9%80%20.jpg)
){kind=link}
0 Comments